Naar inhoud

200 jaar Portaels

Wie is Jean Portaels?


Op 30 april 1818, 200 jaar geleden, werd Jean Portaels geboren in Vilvoorde. Deze brouwerszoon werd als kunstschilder en directeur van de Academie voor Schone Kunsten te Brussel één van de invloedrijkste figuren uit de Belgische schilderkunst van de 19e eeuw. Op jonge leeftijd trok hij de wijde wereld in. Als één van de eerste Belgische schilders bezocht hij Syrië, Palestina, Egypte, Marokko, Algerije, Libanon, Oostenrijk, Hongarije en Noorwegen, … Een heel avontuur in die periode! Dankzij die reisimpressies stond hij in België aan de wieg van het Oriëntalisme. Maar vandaag kent bijna niemand Jean Portaels meer. Daar wil het stadsbestuur van Vilvoorde de komende maanden verandering in brengen met heel wat evenementen en een speciaal gedenkbier.

 

Programma


  • 19 mei tot 1 juli: expo “Portaels: Vilvoordenaar en wereldburger”.
    Open van woensdag t.e.m. zondag (incl. maandag 21 mei), telkens van 13 uur tot 18 uur in het Tuchthuis (Rondeweg 4). Meer info.
  • 20 mei: lezing “Portaels en de kunst van het reizen” door curator en doctor in de Kunstwetenschappen Davy Depelchin, om 15 uur in het Tuchthuis (Rondeweg 4).
  • 27 mei: lezing “De eeuw van Portaels: Vilvoorde in de 19e eeuw” door historicus Jona Broothaerts, om 15 uur in het Tuchthuis (Rondeweg 4).
  • 2 en 3 juni: Openkerkendag kerk Onze-Lieve-Vrouw van Goede Hoop.
    Zaterdag 2 juni van 15 tot 18 uur en zondag 3 juni van 13 tot 18 uur in de kerk Onze-Lieve-Vrouw van Goede Hoop (Portaelsplein). Meer info.
  • 3 juni: lezing “Restauratie van een pronkstuk: de triptiek van Portaels” door restaurateur David Lainé (IPARC), om 15 uur in de kerk Onze-Lieve-Vrouw van Goede Hoop (Portaelsplein).
  • 10 juni: Kids@expo van 13 tot 18 uur in het Tuchthuis (Rondeweg 4).
  • 16 - 24 juni: “Hommage aan Jean Portaels”, expo Koninklijke Portaelskring
    Open op zaterdag en zondag van 13 tot 18 uur en op woensdag tot vrijdag van 13.30 tot 16 uur in het stadhuis (Grote Markt). Meer info.
  • 16 - 24 juni: Eindejaarsexpo Portaelsschool voor Beeldende Kunsten.
    Zaterdag, zondag en woensdag tot vrijdag van 13 tot 18 uur, Portaelsschool (Spiegelstraat 62). Meer info.
  • 16 juni: Kamelenkaravaan, een kleurrijke optocht door de stad van 14 tot 17 uur tussen de Spiegelstraat en het Tuchthuis. Meer info.
  • 16 - 24 juni: pop up Portaelscafé, Portaelsschool (Spiegelstraat 62). Meer info.
    - Zondag 17 juni van 13 tot 18 uur.
    - Zaterdag 23 juni van 13 tot 22 uur (met live muziek).
    - Zondag 24 juni van 13 tot 18 uur.
    - Donderdag 21 juni van 20 tot 22 uur.
    - Zaterdag 16 juni van 17 tot 22 uur (met live muziek).
  • 21 juni: avondwandeling “In het spoor van Portaels” om 19 uur aan het Tuchthuis (Rondeweg 4).
  • 1 juli: In gesprek: “Vilvoorde Oriëntaals!?” (round table i.s.m. 1001 Schakels) van 14 tot 16 uur in het Tuchthuis (Rondeweg 4). Meer info.

Alle activiteiten zijn gratis.

 

 

Expo “Portaels, Vilvoordenaar en wereldburger”


In navolging van de documentaire tentoonstelling "Portaels en de roep van de Oriënt (1841-1847)", georganiseerd in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België in 2015, en vooruitlopend op de monografische tentoonstelling "Portaels, een modern schilder verankerd in tradities" die zal plaatsvinden in het Musée des Beaux-Arts van Charleroi in 2019, wil Vilvoorde de 200e verjaardag van de geboorte van de kunstenaar te baat nemen om de kwaliteit, het belang en de actualiteitswaarde van Portaels’ oeuvre te onderstrepen. Het belangrijkste evenement van de viering van 200 jaar Portaels wordt de expositie "Portaels, Vilvoordenaar en wereldburger" in het mooie, historische kader van het prachtige, gerestaureerde Tuchthuis.

 

De tentoonstelling focust op de Vilvoordse roots van de schilder Jean Portaels (1818-1895) en op zijn kosmopolitische levensstijl die een grote impact had op zijn oeuvre. De geboren Vilvoordenaar ontpopte zich in de jaren 1840 tot een veelreiziger die met grote nieuwsgierigheid Europa en het Middellandse Zeebekken afreisde en door die reisimpressies een intrigerende beeldtaal ontwikkelde. De wereld in Portaels’ schilderijen getuigt van een persoonlijke, open kijk op de wereld die hem omringde. In zijn werk komen er heel wat taferelen voor van Italiaanse of oosterse personages in weelderige settings. Maar ook thema’s zoals armoede, mensenhandel en migratie – die ons vandaag (jammer genoeg) nog steeds bekend voorkomen – worden niet uit de weg gegaan.

 

Voor de tentoonstelling kan het stadsbestuur putten uit de prachtige, eigen collectie die ze sinds de 19e eeuw stelselmatig heeft uitgebouwd. Daaronder bevinden zich een aantal werken die binnen het oeuvre van de schilder beschouwd worden als topstukken. Maar er zullen ook heel wat werken uit privécollecties te zien zijn die nooit eerder werden getoond aan het grote publiek. Heel uitzonderlijk zijn ook een aantal tekeningen met Vilvoordse zichten die de kunstenaar op 18-jarige leeftijd maakte.

 

De tentoonstelling wordt begeleid door verschillende randactiviteiten, die de thema’s van de tentoonstelling nog verder uitdiepen. Op 20 en 27 mei kan je lezingen bijwonen die dieper ingaan op de (kunst)historische achtergrond van de tentoonstelling. Zondag 10 juni zorgen we met een aantal workshops voor een speciaal aanbod voor kinderen en gezinnen. Tijdens een avondwandeling op donderdag 21 juni lopen we in voetsporen van Jean Portaels zelf en ontdekken we het verhaal van de kunstenaar en zijn familie in Vilvoorde.

 

Open kerkendag


Een bijzonder bewijs van de band van Jean Portaels met zijn geboortestad hangt vandaag in de kerk Onze-Lieve-Vrouw van Goede Hoop. In 1852 bestelt de kerk een nieuw hoofdaltaar en de beroemdste parochiaan schenkt bij die gelegenheid een monumentale triptiek opgedragen aan de patrones van de kerk. Deze triptiek werd het afgelopen jaar gerestaureerd en valt opnieuw in al haar kleurenpracht te bewonderen. Op Open Kerkendag op 2 en 3 juni worden de deuren van de kerk open gezet en kan je zelf de triptiek, maar ook alle andere kerkschatten (waaronder het unieke barokke koorgestoelte) komen bewonderen.

 

Wil je meer weten over de restauratie van het schilderij? Kruis dan zeker 3 juni aan in de agenda, want dan komen de restaurateurs van IPARC meer uitleg geven over de restauratie van de triptiek van Jean Portaels.

 

“Hommage aan Jean Portaels”, expo Koninklijke Portaelskring


In 2018 viert niet enkel Jean Portaels een belangrijke verjaardag, maar blaast ook de Koninklijke Portaelskring 100 kaarsjes uit. Deze vereniging van Vilvoordse kunstenaars werd opgericht in 1918 en is vandaag nog steeds actief. Een louter retrospectieve tentoonstelling zou deze actieve kunstkring oneer aan doen. Vandaar dat werd gekozen voor een expositie met nieuw werk met een knipoog naar Jean Portaels en het Oriëntalisme waarvan hij in België de vaandeldrager was. Ook hier zullen tijdens de tentoonstelling een aantal werken van de meester zelf te zien zijn. Uitzonderlijk voor het honderdjarig bestaan exposeert de kunstkring tussen 16 en 24 juni opnieuw in de prachtige feestzaal van het stadhuis.

 

Evenementen Portaelsschool voor Beeldende Kunsten


Ook de Portaelsschool voor Beeldende kunsten kan niet ontbreken bij de evenementen rond 200 jaar Portaels. De kunstacademie is ontstaan uit de Portaelskring en heeft vandaag onderdak gevonden in de oude distillerie van een neef van Jean Portaels. Het standbeeld waarmee de stad de schilder amper twee jaar na zijn overlijden vereerde domineert vandaag het binnenplein. Dit standbeeld wordt tussen 16 en 24 juni de spil van een kunstinstallatie met projecties. Zoals elk jaar stellen de leerlingen van de school er op het einde van het schooljaar hun werk tentoon. Dit jaar is dat niet anders. Maar aan de leerlingen werd gevraagd om bij hun opgelegd werk te spelen met het thema Oriëntalisme. Zo wordt de eindejaarstentoonstelling ook een beetje een hommage aan Jean Portaels. Deze tentoonstelling opent op 16 juni en loopt tot 24 juni.

 

Na de tentoonstelling kan je ook even binnenspringen in het pop up Portaelscafé om na te kaarten en van het Portaelsbier te proeven. Op zaterdag 16 en 23 juni zal er bovendien ’s avonds ook live-muziek voorzien worden.

 

Een opmerkelijke activiteit tijdens de herdenkingen rond 200 Portaels wordt ongetwijfeld “De Kamelenkaravaan”. Jean Portaels was niet alleen gefascineerd door exotische landen zoals Marokko, Syrië en Egypte, we weten dat hij ook ontwerpen maakten voor praalwagens tijdens optochten. “De Kamelenkaravaan” wordt een vette knipoog naar Jean Portaels. Op 16 maart zal tussen 14 en 17 uur een kleurrijke stoet door de stad trekken. De leerlingen van de jeugdateliers van zowel de Portaelsschool als de stedelijke academie voor muziek, woord en dans zullen worden begeleid door een aantal kamelen, een bonte oriëntaalse fanfare én de Vilvoordse reuzen van de Goubloem.

 

In gesprek: “Vilvoorde Oriëntaals!?”


Op 1 juli, de laatste dag van de tentoonstelling “Portaels, Vilvoordenaar en wereldburger”, organiseert het stadsbestuur van Vilvoorde i.s.m. 1001 Schakels een round table-gesprek. Specialisten en ervaringsdeskundigen gaan met elkaar in debat rond actuele thema’s in Portaels’ werk. Het wordt een boeiend gesprek over hoe migratie het Vilvoorde van Portaels in de 20ste eeuw grondig wijzigde en de wereld waarmee hij op zijn reizen had kennisgemaakt naar zijn thuisstad bracht. Wat betekent zijn werk voor ‘nieuwe’ Vilvoordenaars en hoe kan kunst een verbindende factor zijn tussen de verschillende gemeenschappen in Vilvoorde?

 

Portaelsbier De Sterre


Bestaat er een betere manier om een brouwerszoon te eren dan door een eigen bier te brouwen? Speciaal voor de herdenking brouwde microbrouwerij Den Triest uit Tisselt het Portaelsbier De Sterre. De naam van het bier verwijst naar de familiebrouwerij De Sterre (L’Etoile). Josse Portaels kocht de brouwerij in 1817, een jaar later werd de kunstenaar er geboren. Joseph Portaels, de broer van Jean én burgemeester van Vilvoorde, zette de productie voort. Ze brouwden er vooral lambiek en bruin bier. De brouwerij bleef bestaan tot 1928.

 

Het bier (in flessen van 75 en 33cl) is te koop op de tentoonstelling “Portaels, Vilvoordenaar en wereldburger” in het Tuchthuis en in het infopunt in het Mattenkot (Lange Molensstraat 44) en zal ook te proeven zijn in het pop up Portaelscafé in de Portaelsschool. Er zijn 4 verschillende etiketten ontworpen, die tot stand kwamen door een samenwerking tussen Wide Vercnocke, Piet Bodyn en Vladimir Tanghe.

 

Publicatie “Portaels, Vilvoordenaar en wereldburger”


Naar aanleiding van de tentoonstelling “Portaels, Vilvoordenaar en wereldburger” wordt er ook een mooi vormgegeven boek gepubliceerd. Het boek diept de thema’s van de tentoonstelling verder uit met een hoofdstuk over het Vilvoorde van Portaels en de rol van zijn familie in het openbare leven; een kunsthistorische bijdrage over de weerslag van de reizen van de kunstenaar op zijn oeuvre en met een uitgebreide bespreking van de werken van de tentoonstelling en sluit af met een hedendaagse knipoog.

Het boek “Portaels, Vilvoordenaar en wereldburger” is geschreven door Davy Depelchin, Tom Serkeyn, Jona Broothaerts en Antoinette De Laet en is te koop op de tentoonstelling “Portaels, Vilvoordenaar en wereldburger” in het Tuchthuis en in het infopunt in het Mattenkot (Lange Molensstraat 44).

 

Street-art


Op slechts luttele stappen van waar ooit de brouwerij van de familie Portaels stond, creëerde kunstenaar-illustrator Wide Vercnocke een muurschildering gewijd aan Jean Portaels en zijn leefwereld. Dit kunstwerk zal een blijvende herinnering zijn aan de herdenking van 200 jaar Portaels. De compositie is opgebouwd rond het thema Portaels: kunstenaar, Vilvoordenaar en wereldburger. Het werk heeft de vorm van een driehoek, een verwijzing naar een monumentaal werk dat Portaels zelf maakte voor het fronton van de Sint-Jacob-op-de-Koudenbergkerk in hartje Brussel.

 

Toegankelijkheid


Wij maken werk van een toegankelijk evenement. Voor de tentoonstelling “Portaels, Vilvoordenaar en wereldburger” voorzien we faciliteiten voor mensen met een beperking en nemen we maatregelen zodat de expo voor iedereen toegankelijk zal zijn. Aan de infobalie van de expo zal er info over de toegankelijkheid verstrekt worden.

 

De tentoonstellingsruimte op het gelijkvloers is rolstoel- en scootertoegankelijk. De lezingen op de 1ste verdieping kunnen bereikt worden via een lift. Hou er rekening mee dat de Rondeweg gekasseid is, net zoals de toegang tot het Tuchthuis langs het Poortgebouw. Het pad van de parking Rondeweg naar de expo is wel vlotter toegankelijk dankzij platte kasseien. Alle parkeerplaatsen in Vilvoorde kunnen gratis gebruikt worden met mindervalidenkaart. Er zijn twee parkeerplaatsen voor mensen met een beperking voorbehouden op de parking Rondeweg, gratis te gebruiken met mindervalidenkaart.

 

Op zondag 17 juni en zaterdag 23 juni wordt er ee beeldenfluisteraar (gids voor blinden) voorzien. Vooraf inschrijven is noodzakelijk: per e-mail: ingrid.maes@vilvoorde.be of via het nummer 02 255 79 28. De plaatsen zijn beperkt. Assistentiehonden zijn toegelaten.

Bijkomend beeldmateriaal en grotere teksten zijn beschikbaar aan het onthaal, interviews van video’s worden ondertiteld. Er is toegankelijk sanitair aan het onthaal van de expo (gelijkvloers).

Vragen hierover?  Neem gerust contact op met ons per e-mail (evenement@vilvoorde.be) of per telefoon (02 255 45 45).

 

Met dank aan…


Alle evenementen in het kader van 200 jaar Portaels kwamen tot stand in nauwe samenwerking tussen het stadsbestuur van Vilvoorde, de Portaelsschool voor Beeldende Kunsten, de Koninklijke Portaelskring, de stedelijke academie voor muziek, woord en dans en 1001 Schakels en waren niet mogelijk geweest zonder de steun van de Vlaamse Overheid, VIRIX, Cargill en het Fonds René en Karin Jonckheere (beheerd door de Koning Boudewijnstichting).

 

Meer weten?


Heeft u nog vragen rond één van de verschillende evenementen in het kader van 200 jaar Portaels? Neem gerust contact met ons op: per e-mail (evenement@vilvoorde.be) of per telefoon (02 255 45 45) of hou de facebook-pagina in de gaten.

 

Contact

dienst cultuur en evenementen
tel. 02 255 79 50

Meer info