Naar inhoud

200 jaar Portaels

Wie is Jean Portaels?


Op 30 april 1818, 200 jaar geleden, werd Jean Portaels geboren in Vilvoorde. Deze brouwerszoon werd als kunstschilder en directeur van de Academie voor Schone Kunsten te Brussel één van de invloedrijkste figuren uit de Belgische schilderkunst van de 19e eeuw. Op jonge leeftijd trok hij de wijde wereld in. Als één van de eerste Belgische schilders bezocht hij Syrië, Palestina, Egypte, Marokko, Algerije, Libanon, Oostenrijk, Hongarije en Noorwegen, … Een heel avontuur in die periode! Dankzij die reisimpressies stond hij in België aan de wieg van het Oriëntalisme. Maar vandaag kent bijna niemand Jean Portaels meer.

Om dat te herdenken heeft het stadsbestuur van Vilvoorde verschillende gratis evenementen georganiseerd en de verkoop van een speciaal gedenkbier. Het programma liep van 19 mei t.e.m. 1 juli 2018 en trok veel bezoekers. 

 

Expo “Portaels, Vilvoordenaar en wereldburger”


In navolging van de documentaire tentoonstelling "Portaels en de roep van de Oriënt (1841-1847)", georganiseerd in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België in 2015, en vooruitlopend op de monografische tentoonstelling "Portaels, een modern schilder verankerd in tradities" die zal plaatsvinden in het Musée des Beaux-Arts van Charleroi in 2019, heeft Vilvoorde de 200e verjaardag van de geboorte van de kunstenaar te baat genomen om de kwaliteit, het belang en de actualiteitswaarde van Portaels’ oeuvre te onderstrepen. Het belangrijkste evenement van de viering van 200 jaar Portaels was de expositie "Portaels, Vilvoordenaar en wereldburger" in het mooie, historische kader van het prachtige, gerestaureerde Tuchthuis.

 

De tentoonstelling focuste op de Vilvoordse roots van de schilder Jean Portaels (1818-1895) en op zijn kosmopolitische levensstijl die een grote impact had op zijn oeuvre. De geboren Vilvoordenaar ontpopte zich in de jaren 1840 tot een veelreiziger die met grote nieuwsgierigheid Europa en het Middellandse Zeebekken afreisde en door die reisimpressies een intrigerende beeldtaal ontwikkelde. De wereld in Portaels’ schilderijen getuigt van een persoonlijke, open kijk op de wereld die hem omringde. In zijn werk komen er heel wat taferelen voor van Italiaanse of oosterse personages in weelderige settings. Maar ook thema’s zoals armoede, mensenhandel en migratie – die ons vandaag (jammer genoeg) nog steeds bekend voorkomen – worden niet uit de weg gegaan.

 

Voor de tentoonstelling kon het stadsbestuur putten uit de prachtige, eigen collectie die ze sinds de 19e eeuw stelselmatig heeft uitgebouwd. Daaronder bevinden zich een aantal werken die binnen het oeuvre van de schilder beschouwd worden als topstukken. Maar er zullen ook heel wat werken uit privécollecties te zien zijn die nooit eerder werden getoond aan het grote publiek. Heel uitzonderlijk zijn ook een aantal tekeningen met Vilvoordse zichten die de kunstenaar op 18-jarige leeftijd maakte.

 

De tentoonstelling werd begeleid door verschillende randactiviteiten, die de thema’s van de tentoonstelling nog verder uitdiepten. Op 20 en 27 mei kon je lezingen bijwonen die dieper ingingen op de (kunst)historische achtergrond van de tentoonstelling. Zondag 10 juni zorgden we met een aantal workshops voor een speciaal aanbod voor kinderen en gezinnen. Tijdens een avondwandeling op donderdag 21 juni traden we in voetsporen van Jean Portaels zelf en ontdekten we het verhaal van de kunstenaar en zijn familie in Vilvoorde.

 

Open kerkendag


Een bijzonder bewijs van de band van Jean Portaels met zijn geboortestad hangt vandaag in de kerk Onze-Lieve-Vrouw van Goede Hoop. In 1852 bestelt de kerk een nieuw hoofdaltaar en de beroemdste parochiaan schenkt bij die gelegenheid een monumentale triptiek opgedragen aan de patrones van de kerk. Deze triptiek werd in 2017 gerestaureerd en valt opnieuw in al haar kleurenpracht te bewonderen. Op Open Kerkendag op 2 en 3 juni werden de deuren van de kerk open gezet en kon je zelf de triptiek, maar ook alle andere kerkschatten (waaronder het unieke barokke koorgestoelte) bewonderen.

 

Op 3 juni kwamen de restaurateurs van IPARC bovendien meer uitleg geven over de restauratie van de triptiek van Jean Portaels.

 

“Hommage aan Jean Portaels”, expo Koninklijke Portaelskring


In 2018 viert niet enkel Jean Portaels een belangrijke verjaardag, maar blaast ook de Koninklijke Portaelskring 100 kaarsjes uit. Deze vereniging van Vilvoordse kunstenaars werd opgericht in 1918 en is vandaag nog steeds actief. Een louter retrospectieve tentoonstelling zou deze actieve kunstkring oneer aan doen. Vandaar dat werd gekozen voor een expositie met nieuw werk met een knipoog naar Jean Portaels en het Oriëntalisme waarvan hij in België de vaandeldrager was. Ook hier waren tijdens de tentoonstelling een aantal werken van de meester zelf te zien zijn. Uitzonderlijk voor het honderdjarig bestaan exposeerde de kunstkring tussen 16 en 24 juni opnieuw in de prachtige feestzaal van het stadhuis.

 

Evenementen Portaelsschool voor beeldende kunsten


Ook de Portaelsschool voor beeldende kunsten kon niet ontbreken bij de evenementen rond 200 jaar Portaels. De kunstacademie is ontstaan uit de Portaelskring en heeft vandaag onderdak gevonden in de oude distillerie van een neef van Jean Portaels. Het standbeeld waarmee de stad de schilder amper twee jaar na zijn overlijden vereerde domineert vandaag het binnenplein. Dit standbeeld was tussen 16 en 24 juni de spil van een kunstinstallatie met projecties. Zoals elk jaar stellen de leerlingen van de school er op het einde van het schooljaar hun werk tentoon. Dit jaar was dat niet anders. Maar aan de leerlingen werd gevraagd om bij hun opgelegd werk te spelen met het thema Oriëntalisme. Zo werd de eindejaarstentoonstelling ook een beetje een hommage aan Jean Portaels. Deze tentoonstelling liep van 16 juni tot 24 juni.

 

Na de tentoonstelling kon je ook even binnenspringen in het pop up Portaelscafé om na te kaarten en van het Portaelsbier te proeven. Op zaterdag 16 en 23 juni werd er bovendien ’s avonds ook live-muziek voorzien.

 

Een opmerkelijke activiteit tijdens de herdenkingen rond 200 Portaels was ongetwijfeld “De Kamelenkaravaan”. Jean Portaels was niet alleen gefascineerd door exotische landen zoals Marokko, Syrië en Egypte, we weten dat hij ook ontwerpen maakten voor praalwagens tijdens optochten. “De Kamelenkaravaan” was een vette knipoog naar Jean Portaels. Op 16 juni vertrok tussen 14 en 17 uur een kleurrijke stoet door de stad. De leerlingen van de jeugdateliers van zowel de Portaelsschool als de stedelijke academie voor muziek, woord en dans werden begeleid door een aantal kamelen, een bonte oriëntaalse fanfare én de Vilvoordse reuzen van de Goubloem.

De kleurrijke stoet vertrok om 14 uur aan de Spiegelstraat en trok vervolgens langs de Vlaanderenstraat, Nolet de Brauwerestraat, Leuvensestraat, Nowélei (Jean Baptist), Kleine Molensstraat, Lange Molensstraat, Tuchthuisstraat. Daarna trok de stoet verder langs het Dewezplein, de Rondeweg, Vaartstraat en Lange Molensstraat terug naar de Spiegelstraat, waar het pop-upcafé klaar stond.

 

In gesprek: “Vilvoorde Oriëntaals!?”


Op 1 juli, de laatste dag van de tentoonstelling “Portaels, Vilvoordenaar en wereldburger”, organiseerde het stadsbestuur van Vilvoorde i.s.m. 1001 Schakels een round table-gesprek. Specialisten en ervaringsdeskundigen gingen met elkaar in debat rond actuele thema’s in Portaels’ werk. Het werd een boeiend gesprek over hoe migratie het Vilvoorde van Portaels in de 20ste eeuw grondig wijzigde en de wereld waarmee hij op zijn reizen had kennisgemaakt naar zijn thuisstad bracht. Wat betekent zijn werk voor ‘nieuwe’ Vilvoordenaars en hoe kan kunst een verbindende factor zijn tussen de verschillende gemeenschappen in Vilvoorde?

 

Portaelsbier De Sterre


Bestaat er een betere manier om een brouwerszoon te eren dan door een eigen bier te brouwen? Speciaal voor de herdenking brouwde microbrouwerij Den Triest uit Tisselt het Portaelsbier De Sterre. De naam van het bier verwijst naar de familiebrouwerij De Sterre (L’Etoile). Josse Portaels kocht de brouwerij in 1817, een jaar later werd de kunstenaar er geboren. Joseph Portaels, de broer van Jean én burgemeester van Vilvoorde, zette de productie voort. Ze brouwden er vooral lambiek en bruin bier. De brouwerij bleef bestaan tot 1928.

 

Het bier (in flessen van 75 en 33cl) was te koop op de tentoonstelling “Portaels, Vilvoordenaar en wereldburger” in het Tuchthuis en was ook te proeven zijn in het pop up Portaelscafé in de Portaelsschool. Het wordt zolang de voorraad strekt tevens verkocht in het infopunt in het Mattenkot (Lange Molensstraat 44). Er zijn 4 verschillende etiketten ontworpen, die tot stand kwamen door een samenwerking tussen Wide Vercnocke, Piet Bodyn en Vladimir Tanghe.

 

Publicatie “Portaels, Vilvoordenaar en wereldburger”


Naar aanleiding van de tentoonstelling “Portaels, Vilvoordenaar en wereldburger” wordt er ook een mooi vormgegeven boek gepubliceerd. Het boek diept de thema’s van de tentoonstelling verder uit met een hoofdstuk over het Vilvoorde van Portaels en de rol van zijn familie in het openbare leven; een kunsthistorische bijdrage over de weerslag van de reizen van de kunstenaar op zijn oeuvre en met een uitgebreide bespreking van de werken van de tentoonstelling en sluit af met een hedendaagse knipoog.

Het boek “Portaels, Vilvoordenaar en wereldburger” is geschreven door Davy Depelchin, Tom Serkeyn, Jona Broothaerts en Antoinette De Laet en is te koop op de tentoonstelling “Portaels, Vilvoordenaar en wereldburger” in het Tuchthuis en in het infopunt in het Mattenkot (Lange Molensstraat 44).

 

Street-art


Op slechts luttele stappen van waar ooit de brouwerij van de familie Portaels stond, creëerde kunstenaar-illustrator Wide Vercnocke een muurschildering gewijd aan Jean Portaels en zijn leefwereld. Dit kunstwerk zal een blijvende herinnering zijn aan de herdenking van 200 jaar Portaels. De compositie is opgebouwd rond het thema Portaels: kunstenaar, Vilvoordenaar en wereldburger. Het werk heeft de vorm van een driehoek, een verwijzing naar een monumentaal werk dat Portaels zelf maakte voor het fronton van de Sint-Jacob-op-de-Koudenbergkerk in hartje Brussel.

 

Met dank aan…


Alle evenementen in het kader van 200 jaar Portaels kwamen tot stand in nauwe samenwerking tussen het stadsbestuur van Vilvoorde, de Portaelsschool voor Beeldende Kunsten, de Koninklijke Portaelskring, de stedelijke academie voor muziek, woord en dans en 1001 Schakels en waren niet mogelijk geweest zonder de steun van de Vlaamse Overheid, VIRIX, Cargill en het Fonds René en Karin Jonckheere (beheerd door de Koning Boudewijnstichting).

 

Contact

dienst cultuur en evenementen
tel. 02 255 79 50

Meer info